Europa
Erfgoed en Europa
Erfgoed in Europa is één van de prioriteiten binnen het programma Erfgoed in Internationaal perspectief. Maar wat gebeurt er in Europa dat relevant is voor erfgoed, hoe kan het erfgoedveld gelden uit Europa krijgen en hoe kan de beleidsvorming worden beïnvloed? In dit dossier wordt antwoord gezocht op deze vragen.
Alvorens hiertoe over te gaan, is het goed om te weten wat ‘Europa' is en hoe het werkt. Daarom komen de Europese Unie, de Raad van Europa en de Europese Commissie uitgebreid aan bod. Om inzicht te krijgen in het functioneren van Europa, heeft de Europese Commissie een handige website gemaakt: Europa in twaalf lessen. In deze twaalf lessen zijn de uitgangspunten voor de Europese Gemeenschap te vinden en is te vinden hoe de EU werkt. Bij het aanbieden van informatie over het functioneren van de EU in relatie tot erfgoed en bij het beantwoorden van vragen als: Wat doet welke Europese instelling, welke wet- en regelgeving is er, welke mogelijkheden voor financiering zijn er en hoe kan er gelobbyd worden, is er vanuit gegaan dat de lezer beschikt over de basiskennis uit de website 'Europa in twaalf lessen'.
Artikel 3.3 en 167 van het Verdrag van Lissabon
Tot 2009 lag de basis voor erfgoed in de Europese Unie in artikel 151 van het Verdrag tot oprichting van de Europese gemeenschap, dat in 1992 in Maastricht is getekend. Sinds 2010 ligt de basis in artikel 167 van het Verdrag van Lissabon. Cultureel erfgoed wordt echter al in artikel 3.3 van het verdrag genoemd.
Cultuur vormde in 1992 voor het eerst een uitgangspunt voor de Gemeenschap. Hoewel cultuur expliciet is opgenomen in het Verdrag, blijft het de competentie van de lidstaten. Dit betekent dat de Europese Gemeenschap optreedt wanneer het een meerwaarde oplevert, zoals het stimuleren van samenwerking en ondersteuning daarvan. De activiteiten van de Gemeenschap richten zich op verschillende terreinen:
- Verbetering van de kennis en verbreiding van de cultuur en de geschiedenis van de Europese volkeren;
- Instandhouding en bescherming van het culturele erfgoed van Europees belang;
- Culturele uitwisseling op niet-commerciële basis;
- Scheppend werk op artistiek en literair gebied, mede in de audiovisuele sector.
Download
Europese Commissie
De Europese Commissie is een onafhankelijk orgaan, dat de belangen van de EU behartigt. De Commissie heeft als enige het recht initiatief te nemen voor een wet. De Commissie is ook het uitvoerende orgaan van de EU, dus verantwoordelijk voor de uitvoering van beslissingen van zowel de Europese Raad als het Europese Parlement.
De voorzitter van de Europese Commissie is José Manuel Barosso. Barosso heeft zich altijd positief uitgelaten over cultuur en is van mening dat cultuur een integraal onderdeel moet zijn van de verschillende beleidsterreinen van de commissie. Binnen het kabinet van Barosso zijn een aantal commissarissen die zich expliciet met erfgoed bezig houden. Deze kunt u vinden onder het kopje meer informatie. Tevens worden hier een aantal subsidieprogramma's besproken.
Meer informatie
De Europese commissie en cultuur
De commissaris voor onderwijs, cultuur, meertaligheid en jeugdzaken is Androulla Vassiliou. Vassiliou wordt ondersteund door een directoraat generaal Onderwijs en Cultuur (EAC). De commissie heeft in mei 2007 een zogenaamde Mededeling over een Europese agenda voor cultuur in het licht van de mondialisering gepresenteerd over het cultuurbeleid van de commissie.
De prioriteiten ten aanzien van cultuur van de Europese Commissie zijn:
- Culturele diversiteit en interculturele dialoog
- Cultuur als een katalysator voor creativiteit
- Cultuur als een element in internationale betrekkingen
De commissie wil aan deze prioriteiten werken via de zogenaamde Open Methode van Coördinatie (OMC). Om de doelstellingen te realiseren werkt de commissie nauw samen met de Raad van de Europese Unie en de samenleving. Daar wordt verder op deze pagina ingegaan.
De Europese Commissie wil haar doelstellingen: cross-border mobility, transnational circulation en intercultural dialogue stimuleren via een drietal subsidieprogramma's:
- Ondersteuning van culturele activiteiten
- Ondersteuning van culturele instellingen (met een Europese component)
- Ondersteuning van het maken van analyses en verspreiding informatie
Het eerste programma is voor erfgoedinstellingen het meest interessant. Het programma biedt verschillende mogelijkheden voor projecten. Meerjarige samenwerkingsprojecten voor een periode tussen de drie en vijf jaar, samenwerkingsprojecten van maximaal twee jaar en een programma voor speciale activiteiten. Het subsidieprogramma wordt bij de Europese Commissie uitgevoerd door de The Education, Audiovisual and Culture Executive Agency.
Meer informatie
Meer informatie over het cultuurprogramma is te vinden op de website van de Europese Commissie en op de website van de Stichting Internationale Culturele Activiteiten (SICA). Op de website van de SICA vindt u informatie over het Cultureel Contact Punt, dat culturele instellingen kan informeren over waar instellingen aan moeten denken bij het aanvragen van een subsidie in het kader van cultuur.
Informatiemaatschappij en media
Een ander directoraat dat voor erfgoed belangrijk is, is het directoraat generaal Informatiemaatschappij en Media, onder leiding van commissaris Nelie Kroes. Kroes is verantwoordelijk voor digitalisering. Eén van haar doelstellingen is het tot stand laten komen van een Europese digitale bibliotheek voor cultureel erfgoed. Om dit te bereiken, zijn er subsidies aangevraagd voor ontwikkelingen die bijdragen aan zo'n bibliotheek. Tevens zijn er werkgroepen geïnstalleerd die advies geven over het omzeilen van mogelijke obstakels die een Europese bibliotheek in de weg zou kunnen staan, zoals copyright, verweesde werken en dergelijke. De basis voor het beleid van mevrouw Kroes is te vinden op de website van de Europese Commissie. De portal tot een Europese digitale bibliotheek wordt in november 2008 gelanceerd onder de naam Europeana.
Meer informatie
Artikel Culture in the Digital Age
Raad van de Europese Unie
Een andere Europese instelling is de Raad van de Europese Unie, ook wel de Raad van ministers of de Raad genoemd. De Raad bestaat uit de regeringen van de lidstaten van de EU, welke deze vertegenwoordigt. De Raad is het belangrijkste besluitvormingsorgaan. Samen met het Europese Parlement oefent de Raad de Wetgevings- en Begrotingstaak uit.
De Raad vergadert in verschillende samenstellingen, afhankelijk van de portefeuille. Cultuur en erfgoed worden besproken in de Raad Onderwijs, Jeugd en Cultuur. In de Raad hebben ministers en staatssecretarissen zitting die over de betreffende onderwerpen gaan. Voor cultuur en erfgoed is dat staatssecretaris Marja van Bijsterveld. Het departement Onderwijs, Cultuur en Wetenschap bereidt de raad voor. De Raad komt vier keer per jaar bijeen. Hoe de Raad functioneert en hoe besluitvorming tot stand komt is te vinden op de website Europa.eu.
Download
Het werkplan voor cultuur 2008-2010
Europees Parlement
Het Europees Parlement wordt gekozen door de inwoners van de Europese Gemeenschap. De gekozen 736 parlementariërs vertegenwoordigen ‘de burger' (500 miljoen). Het parlement speelt een belangrijke taak bij Europese wetgeving samen met de Raad. Het Parlement wordt voorgezeten door Jerzy Buzek. Net als het Nederlandse parlement wordt veel werk verricht via commissies. Cultuur wordt besproken in de Commissie Onderwijs en Cultuur.
Meer informatie
Website Europees Parlement
Committees European Parliament
Wetgeving
De Europese Commissie is van de bovengenoemde instellingen de enige instelling die het initiatief mag nemen tot wetgeving (richtlijn of verordening). Het Parlement en de Raad beslissen samen over het initiatief van de Commissie. Er is echter weinig Europese wetgeving die betrekking heeft op cultuur in het algemeen of erfgoed in het bijzonder. Sinds 1993 bestaan er twee regelingen, beide hebben betrekking op de bescherming van cultuurgoederen. Tevens is er een verordening over uitvoer van cultuurgoederen en een richtlijn over de terugkeer van onrechtmatig uitgevoerde cultuurgoederen buiten het grondgebied van een lidstaat. Deze richtlijn en verordening worden uitgevoerd door de Erfgoedinspectie.
Naast wetgeving die direct betrekking heeft op erfgoed, zijn er ook richtlijnen en verordeningen die primair op andere onderwerpen zijn gericht, maar ook effect hebben op cultureel erfgoed. Zo wordt er op het ogenblik gesproken over een voorstel van de Europese Commissie over een gereduceerd BTW tarief. Dit gereduceerde tarief zou ook moeten gaan gelden voor arbeidsintensieve werkzaamheden, zoals herstelwerkzaamheden, onderhoud en het schoonmaken van cultureel erfgoed en monumenten.
Download
Commission of the European Communities Proposal for a council directive
Normering
Een ander thema vanuit Europa met grote invloed op het erfgoed is de normering op het gebied van ARBO (bijv. onderhoud aan torenspitsen), gebruik van oplosmiddelen in de bouw (bijv. verbod op historische verven) en brandbeveiliging (bijv de eis voor naar buiten draaiende deuren die traditioneel niet in kerken aanwezig zijn). De erfgoedsector is continu in discussie met de Europese Commissie om aanpassingen of bruikbare interpretatie van deze regelgeving te bewerkstellingen. Zowel Europa Nostra als ICOMOS zijn internationale netwerken waarbinnen dit besproken wordt. Voor meer informatie over de toepassing van normen in Nederland is te vinden op de website van het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN). Een Belgische website op dit gebied is Eurocodes.