Project 30. Waterschepen in de 16e en 17e eeuw
Volledige titel
Fish and fortune for Holland: the ‘waterschip’, floating fishpond and tug boat and the prosperity of Holland in the sixteenth and seventeenth century.
Aanvragers
Hoofdaanvrager: Prof. dr. A.F.L. van Holk (Nieuw Land); Overige aanvragers: Prof. dr. H.R. Reinders (Rijksuniversiteit Groningen), Ing. R. Oosting (RCE), Drs. W.H.J. van der Most (Nieuw Land)
Omschrijving kort
Waterschepen werden in de zestiende en zeventiende eeuw gebruikt als vissersschepen (met een visbun) en als sleepboten. Zo’n veertig wrakken van waterschepen zijn Flevoland ontdekt, waarvan twintig opgegraven en slechts twee gepubliceerd. In dit onderzoek staat studie naar (de verschillende typen van) waterschepen centraal.
Omschrijving lang
In de provincie Flevoland zijn tussen 1942 en 2000 maar liefst 480 wrakken ontdekt. Het is hiermee het rijkste maritiem archeologisch archief op het droge. Van alle wrakken behoren zo’n veertig stuks tot het type ‘waterschip’. Waterschepen waren belangrijk in de zestiende en zeventiende eeuw, omdat zij de snel groeiende bevolkingen van stedelijke centra in Holland van voedsel voorzagen. Een waterschip diende namelijk als vissersboot, maar ook als transportmiddel om vissen levend naar klanten te brengen. Waterschepen waren multifunctioneel, daar zij ook als sleepboten dienst konden doen. Van de bekende waterschepen zijn er twintig opgegraven, maar slechts twee ooit gepubliceerd.
Er is daarom nog niet veel onderzoek naar waterschepen gedaan. De term zelf is ook misleidend, daar er verschillende typen waterschepen bestonden. Daarnaast deden zich tussen 1500 en 1700 allerlei technologische veranderingen voor, zoals de overgang van overnaads gebouwde schepen naar schepen die karveel werden gebouwd. Bij overnaadse bouw overlappen de planken aan de buitenkant van een schip elkaar. Een karveelgebouwd schip heeft een gladde scheepsromp, is sneller en zeewaardiger, en bezit in de regel meer ruimte voor vracht. Het doel van dit onderzoek is het uitwerken van een representatieve selectie aan waterschepen gebaseerd op een inventarisatie van beschikbaar materiaal. De onderzoekers kijken vervolgens naar de economische en symbolische betekenis van waterschepen met betrekking tot de voedselvoorziening van Holland in de periode tussen 1500 en 1700 n. Chr.
Beleidsmatig bevindt het onderzoek zich in grotendeels onontgonnen gebied. Het hoofdstuk gewijd aan de maritieme archeologie van de NOaA (Nationale Onderzoeksagenda Archeologie) is zelfs nog niet ingevuld! Dit onderzoek draagt daarom sterk bij aan het verder invullen van dit aspect. Daarnaast dienen gemeenten, als bevoegd gezag binnen het archeologisch bestel, inzicht te verkrijgen in de beschikbare maritieme archeologie binnen en buiten de gemeentegrenzen. Het onderzoek kan bovendien als pilot fungeren voor toekomstig onderzoek naar andere groepen schepen die tot eenzelfde type behoren.
Bij wijze van afsluiting van dit project zal een geïllustreerd rapport worden gepubliceerd dat eveneens op internet zal worden geplaatst. Daarnaast is er de website www.verganeschepen.nl waarop meer dan vijftig vindplaatsen van wrakken in Flevoland een korte beschrijving en aantal afbeeldingen zijn te vinden. Deze site is gericht op een breed publiek en de resultaten van dit onderzoek zullen mettertijd hier aan worden toegevoegd.
