Project 28. The Medieval Centre of Helmond
Volledige titel
Origin and Early History of the Medieval Centre Helmond. A synthesis of the Archaeological Data
Aanvragers
Hoofdaanvrager: Drs. N. Arts (Archeologisch Centrum Eindhoven); Dhr. T.P.J. de Jong (Gemeente Eindhoven), Drs. S.A.L Peters (BAAC)
Omschrijving kort
Dit onderzoek beoogt een wetenschappelijke synthese van het archeologisch onderzoek in het middeleeuwse centrum van de stad Helmond. Op grond van archeologische gegevens weten we dat Helmond een stichting is uit de late Middeleeuwen. Vermoed wordt dat de stichting van Helmond verband houdt met de machtspolitiek van de Graaf van Brabant, die bovendien verantwoordelijk zou zijn geweest voor de bouw van een –voor noordwest Europa- uniek houten kasteel.
Omschrijving lang
Op basis van archeologische gegevens kan worden aangetoond dat de stad Helmond een gestichte stad is. De stadstichting kan worden gerelateerd aan de machtspolitiek van de Brabantse hertog en vond plaats in de onmiddellijke nabijheid van een reeds bestaande nederzetting, de Haag genaamd. Aan de rand van de Haag, in het beekdal van de Aa, bevond zich aan het einde van de twaalfde eeuw een voor het noordwesten van Europa uitzonderlijk houten kasteel. Een reeks hoogst zeldzame archeologische vondsten uit de opgraving van deze moerasburcht (waaronder benen en ivoren schaakstukken) kunnen in verband gebracht worden aan het verblijf van Maria van Brabant, dochter van de Brabantse hertog en weduwe van de keizer van het Heilige Roomse Rijk, tevens weduwe van de graaf van Holland. Zij was Vrouwe van Helmond en door haar toedoen werd omstreeks 1240 het klooster Binderen gesticht, juist ten noorden van de stadskern van Helmond.
Sinds 1980 zijn middels opgravingen door amateur-archeologen en door professionele archeologen veel archeologische gegevens verzameld, zowel in als rond de huidige stadskern. Van de meeste opgravingen ontbreken de volgens de huidige regelgeving verplichte basisrapportages. Op dit moment wordt door de gemeente Helmond fors geïnvesteerd in het alsnog produceren van basisrapportages, die in de loop van 2010 beschikbaar zullen zijn. De investering bedraagt in totaal 150.000 euro, waarvan ongeveer 75.000 euro besteed wordt voor de uitwerking van de resultaten van de opgravingen in en rond de middeleeuwse stadskern (de overige 75.000 wordt besteed aan de uitwerking van opgravingen die de prehistorie en Romeinse tijd betreffen). Binnen de thans beschikbare extra middelen van de gemeente Helmond is echter niet voorzien in een synthese.
Deze aanvraag heeft als doel een wetenschappelijke synthese te schrijven betreffende het archeologisch onderzoek in en rond de middeleeuwse stadskern van Helmond. De uitkomsten van een dergelijke synthese zullen worden vergeleken met de resultaten van het archeologisch-historisch onderzoek over stad en platteland van Eindhoven, dat op dit moment in het kader van het NWOprogramma ‘Town and Countryside: The Dynamic Symbiosis’ van het onderzoeksprogramma Urbanisatie & Stadscultuur (looptijd 2006-2010) wordt uitgevoerd. De Helmondse synthese zal worden vertaald in een wetenschappelijke rapportage, een publieksvriendelijk boek, een website en een tentoonstelling in het Helmondse gemeentemuseum.
